Stadspunten/Points de ville

Poème: Lisette Ma Neza Composition & sound design: Liew Niyomkarn

FR

traverser

toi qui passe,

sors toute ta vie de ta poche et prends une photo

de l’Europe

traverse au feu vert mais n'oublie pas de regarder

vers les sons des siffleurs /

n'oublie pas de regarder vers les sons des skaters / et n'oublie pas de regarder vers les musiciens de rue

rends avec tes yeux un hommage aux musiciens de rue

traverse au feu vert mais n'oublie pas de regarder (qui est à côté de toi)

n’oublie pas de regarder

car parfois… parfois le soleil brille ici

entre les voyelles et les consonnes entre les spectateurs et les participants

maintenant que tu as regardé tout le monde, tu es devenu l'un(e) d'entre nous

oserais-tu encore traverser ?

oserais-tu encore traverser ? oserais-tu être une question ?

oserais-tu ? dans cette ville ?

passer de l’autre côté de la même histoire vers une autre signification oserais-tu te redécouvrir toi-même ?

le dire ? poser la question ?

oserais-tu faire de nous une question ?

un langage de la rue pour qui nous ne sommes que des passants –

des étrangers des pommes géantes

une histoire si riche mais une réalité si pauvre avec pour seul refuge ce trottoir

n'oublie pas de regarder vers les sons des skaters / vers les sons des siffleurs des musiciens de rue

une pastèque une bagarre de rue ou une très courte conversation de rue –

une autre photo de l’Europe

t’attend

de l’autre côté de cette vue

donc… tu traverses ?

Poème: Lisette Ma Neza Composition & sound design: Liew Niyomkarn

FR

un avenir qui reste à écrire regarde vers le haut vers le soleil ne cherche pas de réponse

lâche prise accroche-toi à moi

ce chemin s'indique lui-même il te conduit vers l'avenir ce nuage dérive rapidement

regarde vers le haut et pars à la recherche de la plus petite fenêtre regarde tu vois

la plus petite rime toute seule regarde vers le haut pars à la recherche

d’un rêve

imagine regarde en l'air pars à la recherche de ces cinq coins dans cinq- dans cinquante- dans cinq cents ans d’avenir

qui restent à écrire les écriras-tu aussi ?

un avenir encore à écrire un avenir partagé een gedeelde toekomst

une capitale une capitale de différences d’opinion qui ensemble forment une grande ville une ville une ville de cambrioleurs een stad een stad van inbrekers

une ville de points de vue en mouvement perpétuel een stad van standpunten voortdurend in beweging

une ville de héros sportifs d’universitaires de communautés de langues oubliées de personnes invisibles de femmes de de soi-même

de femmes de de soi-même

et de ministres de protestations à l'ambassade du Rwanda de nationalistes de sionistes de radicaux d’artistes qui ne sont pas payés parce que ce soir ils sont militants de la liberté l’Europe les énergies fossiles Europa

les énergies fossiles des filles ceux dans la rue des féministes la justice climatique les racistes des jurons comme woke l’Europe, encore l’Europe des Afro-Européens des Maghrébins des mosquées des filles musulmanes Turc petit-déjeuner dans le quartier turc un rappel de Jésus

une arène appelée X faire mes tresses à Matonge une armée européenne Anvers, la nouvelle capitale peut-être une génération de poètes urbains et des poètes nationaux de couleur une histoire passée sous silence een verzwegen geschiedenis

une prestation de serment historique devant le roi en trois langues l’union fait la force een historische eedaflegging bij de koning in drie talen quelque chose cloche quelque chose cloche pas l’union fait la force un groupe appelé je ne sais pas een groep genaamd ik weet het niet Bruxelles

et maintenant ensemble regarder vers le haut vers le soleil nous présenter ne pas chercher de réponse lâche prise accroche-toi à nous

cette ville se connaît elle-même elle te conduit vers l'avenir ce nuage dérive rapidement Bruxelles

et ensuite ensemble maintenant inventer un avenir commun un avenir de différences d’opinion

regarder par la fenêtre chanter un lieu sans langue un terrain de jeu être un terrain de jeu

Gedicht: Lisette Lombé Compositie & sound design: Liew Niyomkarn

NL

Brussel is de stad waar ik werk. Ik woon er niet. Ik ken haar theaters, haar concertzalen. Ik ken haar bibliotheken, haar cultuurcentra, haar verenigingsleven – maar niet de verborgen hoekjes, de beste adresjes, de opmerkelijke plekken die je absoluut niet mag missen. Ik blijf zeggen dat ik ‘naar de hoofdstad’ ga.

Zo loop ik altijd gehaast onder het klokkenspel door waar jij nu staat. Als ik aankom, net uit de trein, heb ik het achter me, ik zie het niet eens. Maar als ik vertrek, kan ik het niet missen. Dan is het als een baken in de nacht. Soms jaagt het me op en word ik een Assepoester, die haastig het bal verlaat. Soms stelt het me juist gerust: ik mag mijn pas wat vertragen.

Op zulke momenten, als ik zie dat ik nog een paar minuten heb, dat ik rustig naar het station kan stappen zonder buiten adem te raken, dan valt me op hoe bijzonder dat klokkenspel eigenlijk is. Fabelachtig vakmanschap, levend erfgoed. Pas onlangs ontdekte ik dat het afwisselend een Waals en een Vlaams volkslied speelt. Ons België, onze belgitude! Ik neem de stervorm in me op, de klokken, het verguldsel – een lichtpuntje in het grauw. Ik zie de jaquemart, die imposante bronzen figuur die de uren slaat, en de andere beelden. Ik zie de doorgang eronder, half-poort, half-arcade, die voorbijgangers lijkt op te slokken en weer uit te spuwen.

Ik realiseer me dat een stad leren kennen een bewuste stap moet zijn. Alles kan glad en oppervlakkig blijven als je niet wilt begrijpen, alles kan een onzichtbaar decor blijven als je niet nieuwsgierig bent naar de oorsprong. Net zo met relaties tussen mensen. Om verder dan de buitenkant te kijken, moet je wat moeite doen.

Plots schiet me een herinnering te binnen. Ik, een jonge maatschappelijk werker, kwam demonstreren voor vrouwenrechten. Samen met andere activisten hadden we een actie opgezet om bewustzijn te creëren rond de veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte. We hadden duizenden gele origami-vogels gevouwen en hingen ze aan de bomen op de esplanade van de Kunstberg, links van je.

Ik herinner het me als de dag van gisteren, de warme zonnestralen op onze wangen. Ik herinner me het plezier, het flyeren, de liedjes, het gevoel dat we samen werkten aan een meer solidaire en rechtvaardige wereld. Die dag had ik geen haast om naar huis te gaan. De uren werden langer, leek het, en de wijzers van de klok vervaagden. We maakten een groepsfoto onder het klokkenspel. Een glimlach in mijn hart als ik die foto terugzie. Dat was vijftien jaar geleden.

Vandaag hangt het klokkenspel er nog steeds, solide en massief. Nog altijd word ik gedreven door vuur, kracht en engagement, meer dan ooit allicht, nu het nieuws onze menselijkheid zo zwaar op de proef stelt. Maar de gezichten zijn ouder geworden, de lichamen hebben hun tol betaald, sommige vriendschappen hebben de botsing van uiteenlopende waarden niet overleefd. Het is een krachtig symbool. Vergankelijke jeugd onder de onwrikbare klok. Kringloop van het leven, het verglijden van de seizoenen, kwetsbaarheid, bescheidenheid, vergankelijkheid, carpe diem – op zichzelf zegt het allemaal niets.

Poème: Lisette Ma Neza Composition & sound design: Liew Niyomkarn

FR

la femme de -
de vrouw van

un passant qui passe / qui chante

toi

ne reste pas dans les parages ici passe ton chemin va être la femme de

un monument un moment intime une personne invisible

une mémoire sélective une perte de mémoire collective een selectief geheugen een collectief geheugenverlies

et si nous vous oublions héros non fictifs homme de la grande ville et femme de et femme de

un passant de pierre vit plus longtemps que nous

vit plus lentement est pour beaucoup déjà mort

devons-nous vraiment savoir qui vous êtes

penser à vous vous rendre hommage et vous faire revivre

ou pouvons-nous faire de vos monuments aussi nos propres moments ?

vous prendre au sérieux mais pas trop

fêter la fierté sur cette place, la pride et sentir ici la tristesse des élections

rire, rugir, rougir lachen brullen kussen avec un passant des poèmes des pensées qui, ici, défilent

• rêves <3

  jeter par accident de la peinture sur vous ? ….

  un jeune homme se met à genoux chez Albert sa fille devient la femme de la femme de – ce moment l'Elisabeth de ce moment

  un moment que je n’oublie pas et qui colle comme de l'argile

  les passants vivent ordonnent demandent l’attention

  ancêtres nous vous avons déjà oubliés n’est-ce pas dommage en fait que vous n’ayez pas écrit des poèmes

  des éclats de vos vies laissés derrière vous pour que nous les ramassions

  la ville n’est pas une archive… le citadin en est une

  regarde le ciel

  regarde le ciel

• te regarde

  regarde la pierre

• regarde à travers toi

  oserais-tu encore traverser ? on te regarde

  oserais-tu encore traverser ? élargir ton horizon diriger ton regard vers le haut

  et puis vers le bas

  passant oublié femme de

  ne reste pas trop longtemps mais ne passe pas tout simplement

Gedicht: Lisette Lombé Compositie & sound design: Liew Niyomkarn

NL

Ik weet niets van jou. Ik heb geen idee van je leeftijd. Ik ken je huidskleur niet. Geen informatie over je lengte, je geslacht, of waar je vandaan komt. En dat is maar goed ook.

Ik weet niet wat er in je hart speelt. Geen idee of je nog geraakt kan worden door schoonheid of door verdriet. Ik weet niets over je verleden, je heden en nog minder over je toekomst.

Ik weet alleen dat je besloten hebt om hier te stoppen, bij de uitgang van dit station, tussen de hal en het plein.

En kijk, op dit moment verbinden mijn woorden ons. Ik ben hier, zonder hier echt te zijn. Dichtbij en ver weg tegelijk. Nieuwsgierig en kalm. Ik ben ooit vóór jou op dezelfde plek gestopt. Ik heb gezien wat jij ziet.

Om je heen is het nog net zo druk als toen.

Mensen haasten zich naar hun dagelijkse verplichtingen. Stel ze je eens voor in witte jassen, dokterskoffertje in de hand in plaats van tassen, een vreemde menigte spoedartsen, in alle richtingen onderweg zonder dat er een leven echt op het spel staat. Een bizarre dans, geen beweging valt samen.

Geen oordeel hier. Ook wij, jij en ik, leven volgens een tempo dat ons soms te boven gaat en ons soms zelfs opslokt. We zouden graag vertragen, maar waar te beginnen? Hoe vermijd je de valkuilen van het volwassen leven zonder de brui te geven aan je verantwoordelijkheden?

Snel, snel, razend voort! Zie je het contrast tussen het volk dat kalm stapt en mensen die hier voor het eerst komen? Mensen die stoppen om elkaar te kussen, of die hun weg zoeken, twijfelen, omkeren, rustig als de natuur zelf?

Ik wil het trouwens niet mooier voorstellen dan het is. Het station is een wereld in het klein, met haar tedere én haar gewelddadige trekjes. Ik ga je niet vragen te doen alsof er niets aan de hand is, om de kop in het zand te steken. Ik ga je niet vragen om de miserie te negeren, om je ogen te sluiten voor wie hier rondhangt of recht voor je neus ligt te slapen.

Ik kan dit vanop afstand gemakkelijk zeggen. Ik sta daar niet midden in die kolkende mensenmassa, tussen al die beweging en obstakels. Ik ben maar een stem die je uitnodigt om in dit moment te duiken. Om elke ademhaling te ervaren, helemaal onbewust van zichzelf.

Ik ga je niet gedag zeggen zonder je op een klein detail te wijzen, vlak boven je, daar in de lucht. Het maakt niet uit wat voor weer het is, het is er altijd. Begrijp je hoe dit kleine detail je twijfels, je vergankelijkheid, je angsten heeft doorbroken? Begrijp je hoe dit kleine detail je de weg toont naar rust in deze periode van collectieve chaos? Het is juist géén grandeur, het tegenovergestelde van opschepperij, net niet wat voor de hand ligt. Het is gespannen concentratie, een scherpgestelde blik, een oog dat de wereld begrijpt zoals een dichter. Het is de confetti van hoop verstopt in een zakje met duizenden andere snippertjes. Het is de plakkerige hand van een kind dat luid begint te lachen. Zie je het, dat kleine detail? Kijk eens goed! Komaan, kijk!

Poème: Lisette Ma Neza Composition & sound design: Liew Niyomkarn

FR

bienvenue

la ville murmure

bienvenue bienvenue chez toi

dans la non-appartenance collective

bienvenue chez toi

ceci est la capitale de l’Europe

bienvenue chez toi

dans le silence du roi les traces coloniales et les bateaux qui circulent ici

bienvenue chez toi

et les rêves des gamins et les filles de la décolonisation et les salons le somnambulisme le rêve éveillé les salons où l'on pleure et où l'on tombe amoureux

bienvenue chez toi c'est l'endroit où nous c'est la ville dans laquelle nous dans laquelle nous arrivons

la ville est un chaos désarmé mais dangereux dans les larmes seul du réconfort une montagne des sous-cultures un pont une sorte de jargon une langue intermédiaire une rue une langue un sur réalisme

c'est notre retour à la maison c'est notre retour à la maison

la ville murmure

bienvenue bienvenue à la maison

Gedicht: Lisette Lombé Compositie & sound design: Liew Niyomkarn

NL

Ik herinner me als de dag van gisteren mijn verbazing toen ik 20 jaar geleden in het heldere water van de Indische Oceaan bij Zanzibar talloos vele veelkleurige vissen ontdekte. Aan de oppervlakte, zonder duikbril, doodse rust, niets. Onder water, een weelde.

Ik herinner me ook een bezoek aan het Louvre. Ik kon me nauwelijks losrukken van de pracht van de kroonluchters, ik keek gehypnotiseerd, mijn nek deed een beetje pijn.

Weet je, ik verbind deze twee herinneringen met elkaar omdat plafonds me altijd aan de zeebodem hebben doen denken. Ik zie ze als parallelle werelden, die vragen om een verandering van perspectief, zowel lichamelijk als in je blik, om ze echt te kunnen bevatten. Ze bestaan boven en onder onze alledaagse tred, maar als we niet op- of neerkijken, missen we de schoonheid die erin schuilt. Je moet er minstens wat moeite voor doen om toegang te krijgen tot die andere dimensies.

Is het je vóór vandaag al eens opgevallen hoe schitterend de plafonds van deze galerij versierd zijn? Keek je al eens omhoog naar die indrukwekkende Zodiak? Heb je je eigen sterrenbeeld er al eens uitgepikt tussen de andere tekens? Ja? Laat mijn stem je dan opnieuw langs deze dierenriem voeren – maar neem nu de tijd om de details in je op te nemen. Kijk hoe de kleuren spelen met het licht, ontdek de contrasten, de patronen, de texturen. Of misschien is dit je eerste keer? Neem dit beeld dan in je op alsof je een onbekend landschap ontdekt. Laat je grijpen, intrigeren, betoveren!

Je moet je wel nederig voelen bij zoveel schoonheid, toch? Je kan niet anders dan de ambachtslieden die dit schiepen alle eer te betonen! In een berekende wereld, zou je niet wensen dat elke voorbijganger precies hier stopt, omhoog kijkt en oprecht en spontaan ‘waauw’ uitroept?

Trouwens, welk sterrenbeeld heb jij? Ik ben Maagd. Ze zeggen dat Maagden nauwkeurig, loyaal en piekerend zijn. En eerlijk gezegd herken ik mezelf in alledrie. En jij? Geloof je in astrologie?

Een vriendin sprak me altijd graag over geloof in het algemeen. Wat is beter: ergens in geloven of niet? Als jouw geloof je goed doet, je geruststelt, je moed geeft, je helpt om respectvolle banden met anderen te smeden of om meer betekenis te geven aan het leven – doe vooral zo door, zei ze.

Ik moet toegeven, ik heb weleens mijn sterrenbeeld naast dat van iemand anders gelegd, gewoon voor de grap, om te kijken of onze karakters ook op papier matchten. Ik zocht geen orakel of waarheid, slechts een bevestiging van mijn intuïtie, een duwtje in de rug van de sterren. Waarschijnlijk een overblijfsel van mijn tienerromantiek.

Vroeger deed ik hetzelfde met namen. Ik telde de letters van mijn naam op bij die van mijn nieuwste vlam en kwam zo op een getal dat de toekomst moest voorspellen. Was het een gunstig voorteken? Dan deed ik een uitzinnig vreugdedansje met mijn vriendinnen – ze moeten het aan de andere kant van de speelplaats hebben kunnen horen. Maar anders dan een plafond blijft een vreugdekreet nooit onopgemerkt.

Invitation to listen, by Liew Niyomkarn

FR

sous cette rue en est cachée une autre

que se passerait-il si vous enleviez vos écouteurs descendiez ces marches preniez un moment

pour écouter ?

NL

onder deze straat schuilt er een andere

wat als als je je koptelefoon afzet deze trappen afdaalt een moment neemt

en luistert?