Franciszka Rosołek

1 sound

„Do pracy do Czyżyn chodziłam pieszo. Wtedy zobaczyłam, że za wsią między Mogiłą a Czyżynami wzdłuż torów kolejowych z ich południowej strony był wybudowany jakiś lager. Widziałam, że było tam dużo baraków, zatrudniano tam różnych robotników przy wyładunku materiałów i przy rozbudowie tego lagru. Później pracowałam naprzeciwko tego lagru, w kuchni. Zostałam wyznaczona przez dozór niemiecki do prowadzenia kuchni dla robotników zatrudnionych w tym lagrze przy różnych robotach. W tym czasie dopiero budowano piec kuchenny w baraku wybudowanym po przeciwnej stronie toru kolejowego. Pracując w kuchni często chodziłam po wodę do studni, znajdującej się obok stacji PKP. Wtedy zwróciłam uwagę, że dalej wewnątrz lagru za ogrodzeniem z drutu kolczastego Niemcy przetrzymują więźniów radzieckich. Widziałam, że ludzie ci byli bardzo wynędzniali, brudni i zarośnięci. Mieli tak duże brody, że nie orientowałam się w ich wieku. Kilkakrotnie podałam im w wiadrze wodę. Jestem wysoka, podniosłam wiadro z wodą ponad głowę i stojący z drugiej strony ogrodzenia mężczyźni odebrali je. Tak podawałam wodę kilkakrotnie”. [Zeznanie Franciszki Rosołek z 25 VI 1973 roku, IPN, sygn. Kr 307/48, t. 1, k. 143-144 oraz kompozycja dźwiękowa Zuzanny Bednorz.]


Part of this walk

NIE/OBECNOŚĆ

NIE/OBECNOŚĆ

Kraków
„Nie/obecność” to spacer dźwiękowy upamiętniający obóz pracy przymusowej Baulager XIV/15, funkcjonujący w tym miejscu najprawdopodobniej w latach 1942-45. Od 1944 r. działał tu także obóz jeniecki. Pod nazwą Baulager 15/XIV (pol. zaplecze budowy/skład budowlany) kryje się jedna z dwóch subkategorii nazistowskich obozów pracy przymusowej, odnosząca się do miejsc, w których więźniów zmuszano do prac budowlanych, wykopalisk i usuwania gruzów. Śmiertelność była tu większa niż w drugim podtypie (pol. obóz fabryczny), opisującym przymusową pracę więźniów przy produkcji zbrojeniowej. Numer 15 oznaczać może konkretne miejsce odosobnienia w danym systemie/sieci obozów, z kolei cyfra XIV – odnosić się do okręgu administracyjnego (dystryktu) w systemie niemieckim, obejmującym okolice Krakowa. Wśród grup ofiar przeważali jeńcy sowieccy, węgierscy, rumuńscy i jugosławiańscy. Pracowali tam także żydowscy więźniowie i żydowskie więźniarki z Polski i Węgier oraz polscy robotnicy przymusowi i nieżydowscy Polacy z KL Plaszow. Wśród niewielu nazwisk, które pojawiają się w kontekście obozu, wymienić można pochodzące z krakowskiej rodziny krawieckiej siostry Ernestynę i Renę Meisels, nieżydowskie Polki Zającową i Guzikową z Zakopanego oraz krakowskiego Żyda nazwiskiem Koch, który miał przeżyć. Obóz zlikwidowano w styczniu 1945 – los przebywających w nim wówczas jeńców pozostaje nieznany. Rozbiórka baraków toczyła się w latach 1945-1949. W 1949 rozpoczęto budowę Nowej Huty. W spacerze posługujemy się trzema różnymi formami graficznymi, w których umieszczone są dźwięki: koła – kompozycje powstałe z przetworzonych nagrań terenowych, wykonanych w tym miejscu przez Ludomira Franczaka, a następnie nałożonych na improwizacje saksofonowe Pauliny Owczarek; trójkąty – fragmenty wypowiedzi osób współcześnie związanych z tą przestrzenią, pochodzące z wywiadów przeprowadzonych przez FestivALT w 2026 roku; prostokąty – kompozycje Zuzanny Bednorz połączone z fragmentami zeznań mieszkańców wsi Mogiła ze śledztwa prowadzonego w latach 70. XX w., przechowywanymi w Archiwum IPN w Krakowie. Dziękujemy wszystkim osobom, które współtworzyły z nami ten projekt, a zwłaszcza członkiniom i członkom grupy „NH Tablica Pamięci”. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju 2026”.
free

Privacy & cookie policy / Terms and conditions

© ECHOES. All rights reserved / ECHOES.XYZ Limited is a company registered in England and Wales, Registered office at Merston Common Cottage, Merston, Chichester, West Sussex, PO20 1BE

v2.5.16 © ECHOES. All rights reserved.