NIE/OBECNOŚĆ

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

wypowiedź nowohucianki, reporterki, pisarki, autorki publikacji, podcastów, spacerów o historii i herstorii Nowej Huty, członkini grupy „NH Tablica Pamięci” „To nie jest wyłącznie historia przodowników pracy, junaków i hutników lejących surówkę, tylko to jest historia o jakiejś szerszej przeszłości – o różnych ludziach, o różnych momentach, o historii tych wsi, które tutaj były wcześniej, o historii wywłaszczeń, o historii wojny”.

1 sound

wypowiedź nowohucianki, reporterki, pisarki, autorki publikacji, podcastów, spacerów o historii i herstorii Nowej Huty, członkini grupy „NH Tablica Pamięci” „Pamięć jest taka płynna, taka nietrwała, że nawet te książki się zmieniają – to mnie bardzo zafrapowało, że w zależności od tego, które wydanie przeczytasz, to tam informacje są różne, one się zmieniają”.

1 sound

wypowiedź nowohucianina, twórcy portalu Zanim Powstała Nowa Huta, badacza dziejów ziem nowohuckich, członka grupy „NH Tablica Pamięci” „Praktycznie wszystkie opracowania czy miejsca, gdzie pojawiały się informacje, że był ten obóz, powielały jedną i tę samą informację, czyli nazwę obozu, no i że taki obóz po prostu był”.

1 sound

wypowiedź mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki projektów społecznych i aktywistki, współtwórczyni kolektywu Fotoświaty, członkini grupy „NH Tablica Pamięci” „Tematyka obozowa – ona nie funkcjonuje w ogóle w świadomości. Została wyparta. Sami też mieszkańcy, z którymi się spotykałam już później, na tych spacerach szlakiem tych miejsc związanych z obozem, oni mówią: mieszkam tu od dzieciństwa, a w ogóle nie miałam pojęcia, że istniał tutaj obóz, że właściwie istniały dwa obozy”.

1 sound

wypowiedź mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki projektów społecznych i aktywistki, współtwórczyni kolektywu Fotoświaty, członkini grupy „NH Tablica Pamięci” „Wkraczamy w ten obszar właśnie zainteresowań samą wsią i opowiadania o Mogile, która de facto została bardzo zepchnięta – można powiedzieć – tak jak te wszystkie wsie przednowohuckie… Gwałtem ziemię zabrano właścicielom, czyli de facto powinniśmy opowiadać o Nowej Hucie, która nie że tu wyrosła, tylko po prostu z krzywdy ludzkiej, z takiego gwałtu zadanego właścicielom powstała. Ta narracja powinna być trochę inna, ale nie wiem, czy taka będzie”.

1 sound

wypowiedź mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki projektów społecznych i aktywistki, współtwórczyni kolektywu Fotoświaty, członkini grupy „NH Tablica Pamięci” „Temat, który zahacza o wieś Mogiła, również przyciąga osoby zajmujące się historią wsi Mogiła. O tej wsi się wiele nie mówi, bo mówi się o Nowej Hucie, ale pamiętajmy o tym, że dzieją się różne dziwne rzeczy – tak jak w przypadku tego zbioru zdjęć z Mogiły, gdzie pani właścicielka opowiada nam, że po prostu pewnego razu człowiek zapukał do niej do mieszkania, przynosząc właśnie pakiet zdjęć, o których ona nie miała pojęcia, że istnieją. Po raz pierwszy je widziała na oczy jako osoba już dobijająca siedemdziesiątki. Ktoś kto po prostu u siebie przechowywał, dlatego, że jego ojciec te zdjęcia miał – pojawia się. To są historie, na które czekamy i które nas ekscytują i to nie są historie, które się badaczom mogą przytrafić, tylko takim właśnie działaniom oddolnych inicjatyw”.

1 sound

wypowiedź aktywistki, dziennikarki, mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki upamiętnienia historii Baulagru 15/XIV i założycielki grupy „NH Tablica Pamięci”, której zależy na odzyskiwaniu historii sprzed Nowej Huty „Faktycznie ci Rosjanie, oni głodowali. W ogóle prawie im jeść nie dawali. I faktycznie tutaj ludzie im podrzucali chleb czy jakieś tam inne rzeczy”.

1 sound

wypowiedź nowohucianina, twórcy portalu Zanim Powstała Nowa Huta, badacza dziejów ziem nowohuckich, członka grupy „NH Tablica Pamięci”. „Pamięć się nie zachowała”.

1 sound

wypowiedź nowohucianina, twórcy portalu Zanim Powstała Nowa Huta, badacza dziejów ziem nowohuckich, członka grupy „NH Tablica Pamięci”. „Moim zdaniem ta pamięć wróci. Dzisiaj tej pamięci po prostu nie ma, bo trudno… jeżeli się mieszka czy spaceruje po tym rejonie i nie widzi się kompletnie żadnych elementów upamiętniających, trzeba sięgać gdzieś do źródeł pisanych czy do Internetu i tak naprawdę wiedzieć, czego się szuka, żeby natrafić na jakieś informacje – to ta pamięć nie ma prawa funkcjonować”.

1 sound

wypowiedź historyka, muzealnika „Nie lubię określenia ‘były obóz’. Co to znaczy ‘były’? On jest tam, on ciągle jest w tej świadomości”.

1 sound

wypowiedź historyka, muzealnika „[...] 1944 rok jest tym rokiem kluczowym, gdzie właśnie już się Trzecia Rzesza ‘zwija’. I wtedy jest wspomniane o dwóch Żydówkach konkretnie w tym obozie, plus mamy grupę około trzystu jeńców sowieckich, ale to też jest raczej ze wspomnień niż z jakichś dokumentów. Dokumentacja generalnie się nie zachowała”.

1 sound

wypowiedź mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki projektów społecznych i aktywistki, współtwórczyni kolektywu Fotoświaty, członkini grupy „NH Tablica Pamięci” „Tutaj nie musisz być pod krawatem i ładnie ubrana, tylko po prostu w tej twojej codzienności ten temat przychodzi do ciebie. A ty wychodzisz z tą swoją otwartością, żeby go przyjąć, że to jest takie ważne, że żyjesz w sąsiedztwie, na co dzień, nie musisz się specjalnie stroić, żeby upamiętnić. Jesteś obok tych historii – to się tak ładnie wszystko nawarstwia, te warstwy odkrawasz, dokopujesz się coraz głębiej, ale robisz to na bardzo demokratycznych zasadach, nikt ci niczego nie narzuca – to jest mega ważne”.

1 sound

wypowiedź historyka, muzealnika „Patrząc z historycznego punktu widzenia i tych rzeczy, które się zachowały, raczej to był skład budowlany na potrzeby lotniska i z racji tego, że była infrastruktura, łatwo… W 1944 roku, kiedy już Armia Czerwona jest dosyć blisko Krakowa, to było takie miejsce, w którym bardzo łatwo było kogoś naprędce przenieść, skoszarować, ewentualnie coś dogrodzić i możemy wykorzystywać”.

1 sound

wypowiedź historyka, muzealnika „To jest w ogóle bardzo ciekawe, że te siostry są tak konkretnie przypisane do tego podobozu. Jak w którymś momencie wyciągałem z kopii akt, które miałem, te wzmianki o społeczności żydowskiej w tym obozie, to tam było bodajże pięć, sześć zdań. To jest cała informacja, którą mamy. I to jest spisane już po wojnie, z dużym zapasem czasowym, więc brakuje źródeł”.

1 sound

wypowiedź historyka, muzealnika „Tutaj była ta stacja kolejowa, była kiedyś bocznica i wokół były magazyny, w których byli przez pewien okres przetrzymywani ludzie”.

1 sound

wypowiedź historyka, muzealnika „To jest taki, naprawdę, raczej mały, peryferyjny, niesklasyfikowany… miejsce odosobnienia. Jest tam więcej znaków zapytania”.

1 sound

wypowiedź historyka, muzealnika „[...] dalej są to warunki skrajne, jeśli chodzi o niedożywienie, akomodację, ubrania, sienniki – to jest po prostu obóz koncentracyjny, w takim szerokim słowa znaczeniu – więc to są bardzo trudne warunki”.

1 sound

„Do pracy do Czyżyn chodziłam pieszo. Wtedy zobaczyłam, że za wsią między Mogiłą a Czyżynami wzdłuż torów kolejowych z ich południowej strony był wybudowany jakiś lager. Widziałam, że było tam dużo baraków, zatrudniano tam różnych robotników przy wyładunku materiałów i przy rozbudowie tego lagru. Później pracowałam naprzeciwko tego lagru, w kuchni. Zostałam wyznaczona przez dozór niemiecki do prowadzenia kuchni dla robotników zatrudnionych w tym lagrze przy różnych robotach. W tym czasie dopiero budowano piec kuchenny w baraku wybudowanym po przeciwnej stronie toru kolejowego. Pracując w kuchni często chodziłam po wodę do studni, znajdującej się obok stacji PKP. Wtedy zwróciłam uwagę, że dalej wewnątrz lagru za ogrodzeniem z drutu kolczastego Niemcy przetrzymują więźniów radzieckich. Widziałam, że ludzie ci byli bardzo wynędzniali, brudni i zarośnięci. Mieli tak duże brody, że nie orientowałam się w ich wieku. Kilkakrotnie podałam im w wiadrze wodę. Jestem wysoka, podniosłam wiadro z wodą ponad głowę i stojący z drugiej strony ogrodzenia mężczyźni odebrali je. Tak podawałam wodę kilkakrotnie”. [Zeznanie Franciszki Rosołek z 25 VI 1973 roku, IPN, sygn. Kr 307/48, t. 1, k. 143-144 oraz kompozycja dźwiękowa Zuzanny Bednorz.]

1 sound

1 sound

1 sound

„Przypominam sobie, że jesienią 1941 lub 1942, tej daty dokładnie dziś już nie pamiętam, przyjechało do Mogiły trzech lub czterech oficerów wojskowych w mundurach niemieckich. Przyjechali oni dużym pociągiem z całym transportem materiałów, załadowanych gdzieś w ponad 30 wagonach. Niemcy powyżsi przyszli do mnie do mieszkania z Kazimierzem Kulką – sekretarzem gminy Mogiła jako tłumaczem i oświadczyli, że usuną mój dom. Kulka coś z nimi rozmawiał, czego ja nie rozumiałem, a mnie potem powiedział, że tłumaczył im, że rozburzenie mi domu spowoduje dla mnie wielką szkodę. Niemcy ustąpili i mieli oświadczyć, że zostawią mi dom, ale zabiorą cały ogród i to zostawią mnie pod warunkiem, że nie będę się interesował, co oni będą robili na zabranym terenie. Nie widziałem względnie nie przypominam sobie, czy w ogrodzonym obozie były wybudowane wieże wartownicze”. [Zeznanie Kazimierza Sawickiego z 17 V 1973 roku, IPN, sygn. Kr 307/48, t. 1, k. 103, 105 oraz kompozycja dźwiękowa Zuzanny Bednorz.]

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

1 sound

[wypowiedź aktywistki, dziennikarki, mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki upamiętnienia historii Baulagru 15/XIV i założycielki grupy „NH Tablica Pamięci”, której zależy na odzyskiwaniu historii sprzed Nowej Huty] „Wymietli tu wszystko. Całą pamięć wymietli. I to jest właśnie takie – powoli – przywracanie”.

1 sound

[wypowiedź aktywistki, dziennikarki, mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki upamiętnienia historii Baulagru 15/XIV i założycielki grupy „NH Tablica Pamięci”, której zależy na odzyskiwaniu historii sprzed Nowej Huty] „Co one tu robiły? […] To była obsługa lotniska. Czyli wiadomo, że to były spadochrony, ubrania dla lotników – cała ta obsługa taka krawiecka, powiedzmy. […] To wiadomo, to nie jest już żadną tajemnicą”.

1 sound

[wypowiedź aktywistki, dziennikarki, mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki upamiętnienia historii Baulagru 15/XIV i założycielki grupy „NH Tablica Pamięci”, której zależy na odzyskiwaniu historii sprzed Nowej Huty] „Rozmawiałam z panią, która mnie zaczepiła; opowiadała mi, że jak była dzieckiem, na tej skarpie do łąk były resztki budynków – co widać na zdjęciach lotniczych zresztą. I tam były – na tych deskach – imiona. Nie pamięta już, jakie, ale były wyrysowane imiona kobiet. Tylko nikt się wtedy tym nie zajął. Ale ona właśnie mówi, że chodziła z ojcem, mała była i pytała: ‘A co tu jest?’ I on też nie wiedział, co to jest, dlaczego są te imiona”.

1 sound

[wypowiedź historyczki, muzealniczki] „Istnieje-nie istnieje to w świadomości tutaj takiej lokalnej, to, że ten obóz w ogóle istniał. Może jeszcze gdyby była jakaś pozostałość po stacji kolejowej, ale nic nie ma, bo to jest też takie symboliczne miejsce: nic się nie zachowało fizycznego”.

1 sound

1 sound

[wypowiedź historyczki, muzealniczki] „To jest zadziwiające, że nie ma tego przekazu dotyczącego tego, że ten obóz istniał. Jest ta czapa odgórna, ideowa, nakładana i te wybory, których państwo dokonywało – z jednej strony to tłumaczy nieobecność tego. Ale z drugiej strony jest tak, że nie zapisało się to w pamięci lokalnej w mocniejszy sposób. My też sobie jeszcze to tłumaczyliśmy, że może po 1949 roku po prostu wszystko się tu zmieniło. Przyjechało tu dużo nowych osób – i zamieszkało na tym terenie – które nie miały ciągłości funkcjonowania, nie znały tego – więc tym bardziej to uległo zapomnieniu. Tu jest splot wielu czynników, które składają się na to, jak ta pamięć – czy niepamięć – wygląda”.

1 sound

[wypowiedź aktywistki, dziennikarki, mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki upamiętnienia historii Baulagru 15/XIV i założycielki grupy „NH Tablica Pamięci”, której zależy na odzyskiwaniu historii sprzed Nowej Huty] „Znalazła się rodzina Feretów, cała historia jest opowiedziana. Ich ojciec dostał ten skład tytoniowy, przez który przechodziło się – tuż koło tego obozu, tam, gdzie w tej chwili jest cmentarz. Tuż przed cmentarzem, tam, gdzie tramwaje w tym momencie jeżdżą, był ich dom i ten skład tytoniowy. A tuż obok była stacja Mogiła – śliczna, malutka, piękna. Czyli jak wyglądał układ wtedy tego miejsca, Mogiły? Bo tutaj, ten kawałek, to była Mogiła. Jak wyglądał układ urbanistyczny? Bo łąki były i ta skarpa też była, to nie jest jakaś nowość. Była skarpa”.

1 sound

[wypowiedź aktywistki, dziennikarki, mieszkanki Nowej Huty, inicjatorki upamiętnienia historii Baulagru 15/XIV i założycielki grupy „NH Tablica Pamięci”, której zależy na odzyskiwaniu historii sprzed Nowej Huty] „Między innymi stąd pomysł, żeby tu był ten obóz – bo była łatwość komunikacji kolejką z Czyżyn tu”.

1 sound

[wypowiedź historyczki, muzealniczki] „Jednym z istotniejszych znalezisk było zdjęcie lotnicze z 1944 r., które zweryfikowało pewne legendy związane z tym miejscem”.

1 sound