Το νερό θυμάται - Παρόχθιος ηχητικός περίπατος

Ξεκινάμε τον περίπατο στο μεταλλικό γεφυράκι από το οποίο διαφαίνεται προς τα βορειοανατολικά το Πήλιο. Λίγα μόνο δέντρα και αμυγδαλιές που ξεπετάγονται ανάμεσα στις πολυκατοικίες και κοντά στον περιφερειακό θυμίζουν τη βλάστηση, τους μπαχτσέδες και την αγροτική παραγωγή που περιγράφουν οι μαρτυρίες. Τα κτήματα, ως ιδιο-κτησίες, μετατρέπουν την παραποτάμια γη σε υπεραξία, αλλά ως ανοιχτά φυσικά πεδία προσφέρονται για την απορρόφηση του νερού, όταν έρχεται η πλημμύρα (που πάντα έρχεται στη Θεσσαλία, την πιο λιμναία και παραποτάμια επικράτεια της Ελλάδας), όπως και για βόλτα, όταν ανθίζουν τα άγρια λουλούδια.

Mαρτυρίες: Παναγιώτα Μαλιοκάπη, Ξενοφών Καπλάνης, Χριστίνα Μητσοπούλου

Μουσικό απόσπασμα: Διαμαντίνα Βραχλιώτη: BEartH II, Damnatio

Λεζάντα φωτογραφίας: Στους μπαχτσέδες γύρω από τον Κραυσίδωνα, 1964. Αρχείο Κατερίνας Μαλιοκάπη.

Μπορούμε να επαν-ερμηνεύσουμε τα σώματα μας, αντί ως παθητικά θύματα της κλιματικής αλλαγής που έρχεται απ’ έξω από μας, ως αρχεία του κλίματος, ως σώματα που διαμορφώνουν και διαμορφώνονται από τον καιρό, και έτσι ως το μόνο σημείο εκκίνησης, να φανταστούμε διαφορετικά το μέλλον του κλίματος; Μπορούν οι αφηγήσεις από τις πλημμύρες του 1955 και του 2023 και τα λόγια θεωρητικών από τον χώρο των Περιβαλλοντικών Ανθρωπιστικών Επιστημών (Environmental Humanities) να μας βοηθήσουν να φανταστούμε μια πιο ικανή απόκριση στα κλιματικά φαινόμενα; Αντί να δαιμονοποιήσουμε τον χείμαρρο, όταν έρχεται η πλημμύρα, ως κάτι που θα μας «επιτεθεί» και να αγνοήσουμε -ή να καταπατήσουμε- την ύπαρξη του όλες τις υπόλοιπες μέρες, να συλλέγουμε προσεκτικά τα τεκμήρια της συμβίωσης, ανθεκτικότητας, ευαλώτητας και αλληλεγγύης;

Μαρτυρίες

Παναγιώτα Μαλιοκάπη, Βαγγέλης Γαλανόπουλος, Ξενοφών Καπλάνης, Ευαγγελία Παλάση-Μαράνογλου, Πέτρος Μουκαντάσης, Κατερίνα Μαλιοκάπη

Εκφωνήσεις:

Πένυ Πασπάλη, Χρήστος Ζήσης

Πηγές

Neimanis, Astrida & Loewen Walker, Rachel. (2013). “Weathering: Climate Change and the “Thick Time” of Transcorporeality.” Hypatia 29, σ. 561.

Λεζάντα φωτογραφίας

Μετά τις πλημμύρες, στις όχθες του Κραυσίδωνα. 27 Σεπτεμβρίου, 2024. Αρχείο Γεωργίας Παβέλη.

Στις όχθες του χειμάρρου μετεγκαταστάθηκαν πληθυσμοί εκτοπισμένοι μαζικά από τους πολέμους του 20 αιώνα (πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, πρόσφυγες από τον εμφύλιο): ευάλωτοι άνθρωποι σε ευάλωτα τοπία, τα οποία στη συνέχεια έγιναν κοινωνικά και πολιτικά ιεραρχημένα περιβάλλοντα, με τον χείμαρρο ως όριο. Παρότι για τους Βολιώτες, ο Κραυσίδωνας ήταν ένα σύνορο (ακόμα και checkpoint για τους αριστερούς του προσφυγικού «Συνοικισμού»), για τους παρόχθιους πληθυσμούς ο χείμαρρος ήταν η παραλία τους. Ήταν διασκέδαση, παρέες. Ήταν προσιτός πριν τσιμεντωθεί η κοίτη. Ήταν οι μουριές και οι μεταξοσκώληκες στις όχθες τους. Επιπλέον, σε πρωτοποριακό για την εποχή εκπαιδευτικό πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (2000-2003) με τίτλο “Κραυσίδωνας - Το ποτάμι μας», ο χείμαρρος ως οικοσύστημα αποτέλεσε αφορμή για την υπέρβαση των γεωγραφικών και ταξικών διαφορών, ακόμα και μεταξύ Πηλίου και Βόλου, που εγγράφονται στο τοπίο.

Μαρτυρίες:

Κώστας Κεχαΐδης, Κατερίνα Μαλιοκάπη, Αργυρώ Μάμαλη-Κοπάνου, Παναγιώτα Μαλιοκάπη, Ξενοφών Καπλάνης

Εκφωνήσεις:

Πένυ Πασπάλη, Αντώνης Πετράς

Πηγές:

Βογιατζής, Θ. Κ., (2012). Αυτά που πήρε ο άνεμος και σκόρπισε μακριά…, σ. 337, Ιδιωτική Έκδοση.

Λεζάντα φωτογραφίας:

Κατασκευή Γέφυρας Κραυσίδωνα, γύρω στα 1930. Η φωτογραφία πιθανόν του Κ. Ζημέρη. Αρχείο Δημοτικού Κέντρου Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΔΗ.ΚΙ.), Βόλος.

Δύσκολο να διασθανθεί κανείς σήμερα τη συμβολική και κοινωνική σημασία που είχε κάποτε η μικρή Πλατεία Εθνικής Αντίστασης, όπου μπορούμε να σταθούμε για λίγο στα παγκάκια. Όταν ο διαχωρισμός μεταξύ του προσφυγικού Συνοικισμού και του Βόλου ήταν ακόμα έντονος, το πέρασμα της γέφυρας προκαλούσε ένα αίσθημα ασφάλειας. Προς το τέλος της δεκαετίας του 1980, η πλατεία αυτή υπήρξε και τόπος συγκέντρωσης των τοπικών περιβαλλοντικών κινημάτων, όπως είναι οι “Φίλοι του Κραυσίδωνα”, στον αγώνα ενάντια στην επικάλυψη του χειμάρρου. Και εδώ, το 2017, ο Δήμος Βόλου ανέτρεψε την πεζοδρόμηση της οδού Καραμπατζάκη από τον τότε Δήμο Νέας Ιωνίας μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος “Life”, προς όφελος της αυτοκίνησης. Εκατό χρόνια νωρίτερα είχε γίνει η πρώτη εκτροπή του χειμάρρου για τις ανάγκες του τότε σύγχρονου μεταφορικού μέσου: του σιδηροδρόμου.

Μαρτυρίες

Βάσσα Παρασκευά, Ξενοφών Καπλάνης, Κώστας Κεχαΐδης, Βαγγέλης Γαλανόπουλος, Στάθης Χαλαστάρας

Εκφωνήσεις: Γεωργία Παβέλη

Πηγές

Δημόγλου, Αι. (επιμ.), (1999).Τοπική Αυτοδιοίκηση, στο Βόλος, ένας αιώνας, Από την ένταξη στο ελληνικό κράτος (1881) έως τους σεισμούς (1995), σ. 248, Α΄ τόμος, Εκδόσεις Βόλος.

Λεζάντα φωτογραφίας: Στιγμιότυπο από την ενημέρωση των δημοτών για την αποτροπή της επικάλυψης του χειμάρρου. Πάρκο Χιλιαδούς, 1988. Αρχείο Στάθη Χαλαστάρα και Φίλων του Κραυσίδωνα.

Μήνυμα από το μέλλον: η πρώτη εμφάνιση των ΜΑΤ στον Βόλο γίνεται με αφορμή καίρια περιβαλλοντικά ζητήματα και, συγκεκριμένα, την επιχειρούμενη επικάλυψη του Κραυσίδωνα, κατά το πρότυπο του Κηφισού στην Αθήνα. Εδώ, στη γέφυρα του ΟΣΕ, όμως, το «έργο» συνάντησε τον Ιούνιο του 1990, τη σφοδρή αντίσταση των κατοίκων, των περιβαλλοντικών οργανώσεων και του τότε Δήμου Νέας Ιωνίας, παρά την αστυνομική βία. Είχαν προηγηθεί ενημερώσεις πόρτα-πόρτα, συναυλίες, παιχνίδια ποδοσφαίρου στο ποτάμι, συναυλίες, που προετοίμασαν την τοπική κοινότητα να προστατεύσει τον χείμαρρο. Θα ακούσετε μαρτυρίες από τον Στάθη Χαλαστάρα και τον Βαγγέλη Γαλανόπουλου, δυο ασταμάτητους αγωνιστές του περιβάλλοντος της περιοχής από τότε μέχρι σήμερα.

Μαρτυρίες: Στάθης Χαλαστάρας, Βαγγέλης Γαλανόπουλος

Επιπλέον ηχητικό υλικό: Διαμαρτυρία πολιτών για την κοπή των δέντρων στον Κραυσίδωνα (ακούγεται η φωνή του πρώην δημάρχου Νέας Ιωνίας, Στέφανου Φούσκη, 2004. Αρχείο Στάθη Χαλαστάρα.

Λεζάντα φωτογραφίας: Πανό από τις κινητοποιήσεις πολιτών, 1988. Αρχείο Στάθη Χαλαστάρα και Φίλων του Κραυσίδωνα.

Η διαδρομή μας φέρνει τώρα μπροστά από πολυκαταστήματα που στεγάζονται στα πρώην βιομηχανικά κτίρια, όπου κάποτε γινόταν ως επί το πλείστον η παραγωγή υφασμάτων, στο εργοστάσιο Παπαγεωργίου. Στο πρώτο μισό του 20 αιώνα, ο χείμαρρος πρόσφερε έναν βολικό άξονα, ενώνοντας το λιμάνι και τον σιδηρόδρομο με μια μεγάλη δεξαμενή εργατών: πρόσφυγες και προσφυγοπούλες, καθώς και τα παιδιά τους, που κατέβαιναν μαζικά στα εργοστάσια από τον Συνοικισμό. Δεν θα περάσει πολύς καιρός, όμως, προτού να επιδιώξουν την κοινωνική εξέλιξη μακριά από τα εργοστάσια. Μπορούσαν τα φημισμένα λουλούδια των προσφυγικών σπιτιών και αυλών ποτέ να αντισταθμίσουν τη ρύπανση που τα εργοστάσια έφεραν μέσα στον ιστό της πόλης;

Μαρτυρίες:

Μαλιοκάπη Παναγιώτα, Βάσσα Παρασκευά

Εκφωνήσεις:

Γεωργία Παβέλη, Ανθή Τσιρογιάννη, Γεωργία Παβέλη

Πηγές:

Χαστάογλου, Β. (2004), Η πολεοδομική εξέλιξη του Βόλου (1881-1940), στο Χ. Χαρίτος (επιμ.), Βόλος 1881-1995, Ο χώρος και οι άνθρωποι, σ.70. Εκδόσεις Βόλος.

Κουρτίδης, Α. (1887). Μέχρι Βώλου (Οδοιπορικαί Σημειώσεις), περ. Εστία, τ. ΚΔ’, αρ.607.

Χαστάογλου, Β. (2004), Η πολεοδομική εξέλιξη του Βόλου (1881-1940), στο Χ. Χαρίτος (επιμ.), Βόλος 1881-1995, Ο χώρος και οι άνθρωποι, σ.66. Εκδόσεις Βόλος.

Λεζάντα φωτογραφίας: Διαφήμιση του εργοστασίου υφαντουργίας Παπαγεωργίου τη δεκαετία του 1930. Αρχείο εργοστασίου Παπαγεωργίου, στο Αρχείο Δημοτικού Κέντρου Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΔΗ.ΚΙ.), Βόλος.

Όπως κατεβαίνουμε τον χείμαρρο προς τη θάλασσα, αντικρίζουμε τη γνωστή εικόνα των καμινάδων του εργοστασίου Πλινθοκεραμοποιίας Τσαλαπάτα με φόντο το Πήλιο. Πιο πρόσφατα, όμως, μια άλλη εικόνα έγινε πιο γνωστή, αυτή του συγκροτήματος βυθισμένη στη λάσπη από τις πλημμύρες του 2023. Μετά την μετατροπή σε πολιτιστικό κέντρο (στεγαζόταν η Επιτροπή Ερευνών του Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, εστιατόρια, ένα βιομηχανικό μουσείο υπό την αιγίδα του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Πειραιώς), είχε γίνει "στολίδι" της πόλης, συσκοτίζοντας τις μνήμες της εντατικής εξόρυξης και εξάντλησης πόρων (νερού, πηλού, εργασίας) με νέες για την εποχή τεχνολογίες, όπως τα γαλλικά βαγόνια «Ντεκωβίλ», κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του. Πάντως η τοποθεσία του συγκροτήματος δίπλα σε έναν χείμαρρο δεν ήταν τυχαία, αν και κατέληξε μοιραία.

Σχόλιο: Γεωργία Παβέλη

Εκφωνήσεις: Χρήστος Ζήσης

Πηγές: Κακοκαιρία “Daniel” -Βίντεο: Ο Βόλος από ψηλά μια μέρα μετά τις καταστροφικές πλημμύρες, Η εφημερίδα, 07/09/2023, στο https://www.iefimerida.gr/ellada/bolos-apo-psila-plimmyres

Λεζάντα φωτογραφίας: Το πλινθοκεραμοποιείο Τσαλαπάτα τη δεκαετία του 1930. Αρχείο εργοστασίου Τσαλαπάτα, στο Αρχείο Δημοτικού Κέντρου Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΔΗ.ΚΙ.), Βόλος.

Από τα τέλη του 19ου αιώνα και μετά, αναδύεται η Νέα Πόλη του Βόλου (τα λεγόμενα τότε «Καινούργια Μαγαζεία») μετά από την καταστροφή και ανακατασκευή της λεγόμενης «Παλαιάς» Οθωμανικής Συνοικίας, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών κτιρίων και του μουσουλμανικού νεκροταφείου, στο όνομα της δημόσιας υγείας, όπως ακούμε στα λόγια του Δημάρχου Νικολάου Γεωργιάδη (1899-1903), της τεχνολογικής προόδου (φωταέριο, σιδηρόδρομος), της καρτεσιανής ρυμοτομίας και, προπαντός, του εμπορίου. Πέρα από τη συμβολική και ιδεολογική ταύτιση με την ιδέα της Ευρώπης, της λευκής μεσοαστικής καπιταλιστικής κουλτούρας που υποδηλώνουν αυτές οι επεμβάσεις στο τοπίο, μπορούμε να θεωρήσουμε τον αποικιακό τρόπο κατοίκησης του κόσμου ως καθοριστικό παράγοντα για τη σημερινή περιβαλλοντική κρίση;

Μαρτυρίες/ Σχόλιο: Ευαγγελία Παλάση-Μαράνογλου, Γεωργία Παβέλη

Εκφωνήσεις: Νίκος Μπαρπάκης Γεωργία Παβέλη Ανθή Τσιρογιάννη

Πηγές:

Λογοδοσία του Δημάρχου Γεωργιάδη, απολογισμός των πεπραγμένων μετά τη δημαρχία του 1899-1903, Αρχείο Δημοτικού Κέντρου Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΔΗ.Κ.Ι.), Βόλος.

Παπαμιχαλόπουλος, Κ. Απ’ Αθηνών εις Βώλον στο Γ. Κορδάτος (1960), Ιστορία της επαρχίας Βόλου και Αγριάς,σ. 943-944. Αθήνα: Εκδόσεις 20ος αιώνας.

Δημόγλου, Αί. (επιμ.), (1999). Βόλος, ένας αιώνας, Από την ένταξη στο ελληνικό κράτος (1881) έως τους σεισμούς (1995), Τοπική Αυτοδιοίκηση, σ. 249, Ά τόμος, Εκδ.Βόλος.

Κουρτίδης, Α. (1887). Μέχρι Βώλου (Οδοιπορικαί σημειώσεις), Περ. Εστία, 16,23/08/1887, Τομ.24, τεύχ.607, σ.522.

Μάγνης, Ν. Περιήγησις ή τοπογραφία της Θεσσαλίας και θετταλικής Μαγνησίας και της μεν Θεσσαλίας εν επιτομή, της Μαγνησίας εν εκτάσει. Βιβλιοθήκη Ιστορικών Μελετών. Αθήνα:1985. Εκδόσεις Καραβίας.

Λεζάντα φωτογραφίας: Σκίτσο της πόλης του Βόλου, Kinnaird Rose, W., (1897). Με τους Έλληνες στη Θεσσαλία, Εκδ. Κούριερ.

Φτάσαμε επιτέλους στη θάλασσα, στο δέλτα του χειμάρρου, σε έναν κάποτε πλούσιο βιότοπο, όπως ήταν και η γειτονική Μπουρμπουλήθρα στις εκβολές του χειμάρρου Ξηριά. Οι μαρτυρίες μιλάνε για αφθονα ψάρια, χέλια, αχινούς, αχιβάδες, που οι ψαράδες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία μάζευαν, αλλά και για καλάμια που τα παιδιά χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν φανάρια και χαρταετούς, τα οποία θυμόταν ακόμα και ο Giorgio di Chirico από την παιδική ηλικία στο Βόλο. Γοητεύει η σκέψη ότι ο μυθικός "σουπερήρωας" Ιάσονας έχασε το σανδάλι στον Κραυσίδωνα (να ήταν άραγε αυτός στην πραγματικότητα ο αρχαίος Άναυρος;), αποδεικνύοντας και τότε την ορμή του νερού, η οποία μας γειώνει στην χθόνια υπόστασή μας.

Μαρτυρίες:

Ευαγγελία Παλάση-Μαράνογλου, Πέτρος Μουκαντάσης, Χριστίνα Μητσοπούλου

Εκφωνήσεις:

Ανθή Τσιρογιάννη

Πηγές:

De Chirico, G. (1985). Αναμνήσεις από τη ζωή μου (E. Λαμπίδου - Βαρουξάκη), σ. 23. Αθήνα: Εκδ.Ύψιλον.

Λεζάντα φωτογραφίας: Ο Ιάσων μονοσάνδαλος, λεπτομέρεια από νωπογραφία στο εσωτερικό έπαυλης (Casa degli amorini dorati) στην Πομπηία, σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Νάπολης. Αρ. Καταλόγου 111436. Η λεπτομέρεια από τον ιστότοπο https://x.com/StephenJenkin/status/1830189509759193262

Περπατώντας στους δρόμους της γειτονιάς του Παλιού Λιμεναρχείου, τα σημάδια των πλημμυρών του 2023 είναι ακόμα εμφανή, καθώς και οι προσπάθειες «οχύρωσης» των σπιτιών από τους κατοίκους τους με τοιχία, επένδυση με αλουμίνια, κτλ. Η περιοχή μάλιστα έγινε γνωστή στο πανελλήνιο - αλλά ακόμα και στους υπόλοιπους Βολιώτες - λόγω της έκτασης της καταστροφής και της προβολής της πλημμυρισμένης περιοχής στα κανάλια. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση - όπως και η από τα κάτω αντίσταση σε αυτή - έχει μια πολύ μακρύτερη ιστορία για του απογόνους των φτωχότερων προσφύγων από τη Μικρά Ασία που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή: από την έλλειψη βασικών υποδομών ύδρευσης και ηλεκτροδότησης, ηχορύπανσης από το εμπορικό λιμάνι, την επαφή με το τοξικό σκραπ και ακόμα από τη γειτνίαση με βιοτεχνίες που έφτιαχναν ποντικοφάρμακα, άκομα και "φουστοξίνη", θανατηφόρα ουσία που χρησιμοποίησαν οι Ναζί στους θαλάμους αερίων.

Μαρτυρίες: Ευαγγελία Παλάση-Μαράνογλου, Πέτρος Μουκαντάσης

Εκφωνήσεις: Ανθή Τσιρογιάννη

Πηγές: Bartholdy, J.L.S. (1993).Ταξιδιωτικές εντυπώσεις από την Ελλάδα, 1803-1804 (απόδ. Φ. Κονδύλης). Εκδόσεις Εκάτη.

Κονταξή, Α. (2004). Η εγκατάσταση και η ένταξη των Μικρασιατών προσφύγων στο Βόλο, στο Χ. Χαρίτος (επιμ.), Βόλος 1881-1995, Ο χώρος και οι άνθρωποι, σ.173. Εκδόσεις Βόλος.

Λεονάρδος, Ι.Α. (1992). Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία (επιμ. Κ. Σπανός). Λάρισα: Εκδόσεις Θετταλός.

Λεζάντα φωτογραφίας: Το λιμάνι του Βόλου. Στερεοσκοπική φωτογραφία (1903). Underwood, Elmer & Bert (Underwood & Underwood) Η.Π.Α., CC BY Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ)- Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ).

Ίσως να περίμενε κανείς ότι οι παραθαλάσσιοι κάτοικοι του Βόλου θα είχαν καλύτερη τύχη στις πλημμύρες από άλλους πολίτες. Ωστόσο, η περίφραξη του εμπορικού λιμανιού σε ύψος πάνω από το επίπεδο της θάλασσας θα σήμαινε τελικά ότι αντί να οδηγηθεί το νερό της πλημμύρας προς τη θάλασσα, θα εγκλωβιζόταν στην παλιά φτωχογειτονιά των ψαράδων, λιμενεργατών και υπηρετριών της καλής κοινωνίας του Βόλου -- αλλά και των σημερινών πολλών καρκινοπαθών από την πολυδιάστατη ρύπανση. Την επόμενη χρονιά, τον Αύγουστο του 2024, το ξέβρασμα των νεκρών ψαριών από τη Λίμνη Κάρλα στον Παγασητικό υποδεικνύει ότι το φάντασμα του αδικοχαμένου νεκρού μιας δολοφονίας - σε αυτήν την περίπτωση του οικοσυστήματος - πάντα επιστρέφει.
Μαρτυρίες: Πέτρος Μουκαντάσης

Εκφωνήσεις: Ανθή Τσιρογιάννη Γεωργία Παβέλη Αντώνης Πετράς

Πηγές:

De Chirico, G. (1985). Αναμνήσεις από τη ζωή μου (E. Λαμπίδου - Βαρουξάκη), σ. 29. Αθήνα: Εκδ.Ύψιλον

Κονταξή, Α. (2004), Η εγκατάσταση και η ένταξη των Μικρασιατών προσφύγων στο Βόλο, στο Χ. Χαρίτος (επιμ.), Βόλος 1881-1995, Ο χώρος και οι άνθρωποι, σ.172. Εκδόσεις Βόλος.

Γαρουφαλιάς, Π. Παγασητικός: Γιατί πεθαίνουν τα ψάρια, η αποστράγγιση που δημιούργησε το τεράστιο πρόβλημα, Εφημερίδα Πρώτο Θέμα, 02/09/2024 στο https://www.protothema.gr/greece/article/1535749/pagasitikos-giati-pethainoun-ta-psaria-i-apostraggisi-pou-dimiourgise-to-terastio-provlima/

Λεζάντα φωτογραφίας:Φωτογραφία από τα μηχανήματα συλλογής και επεξεργασίας σκραπ στο λιμάνι του Βόλου. 8 Νοεμβρίου 2024. Αρχείο Γεωργίας Παβέλη.

Οι «άδειοι» χώροι των πόλεων, οι χώροι όπου στήνονται χριστουγεννιάτικα παζάρια, δημιουργούνται κυκλικοί κόμβοι, στεγάζονται δημόσια κτίρια, πάρκα… συχνά κρύβουν ιστορίες οι οποίοι σχετίζονται με τη βία της κοινωνικής οριοθέτησης και της κατάληψης της γης. Σε έναν τέτοιο χώρο έχουμε εισέλθει. Από τη μια, διασχίζεται από τις γραμμές του τρένου, το οποίο ευθύνεται για την εκτροπή του Κραυσίδωνα, αλλά και τον χωρισμό της παλιάς πόλης από τη νέα. Από την άλλη, εδώ υπήρξε το Οθωμανικό τελωνείο, καθώς και ο στρατώνας του ελληνικού στρατού, πριν γίνει χώρος πρόσκαιρης εγκατάστασης προσφύγων Αρμενίων. Δεν υπάρχουν ίχνη από τα μικρομάγαζα των Μικρασιατών προσφύγων που οι Βολιώτες έκαψαν σε μια πρωτοφανή πράξη ρατσιστικής βίας απέναντι τους.

Η μαύρη ριζοσπαστική παράδοση, με την έμφασή της στους ανθρώπους που ο κυρίαρχος πληθυσμός θα ήθελε να είναι είτε πουθενά ή κάπου αλλού, ίσως να αποτελεί το σημείο εκκίνησης για την απελευθέρωση και απομάκρυνση από ιδέες για τη γη που να βασίζονται, όχι στην περίφραξη, εμπορευματοποίηση, διάκριση, εκμετάλλευση, πειθαρχία, αλλά σε συνεργασία, φροντίδα, κοινωνική δικαιοσύνη.

Μαρτυρίες:

Πέτρος Μουκαντάσης

Εκφωνήσεις: Γεωργία Παβέλη
Ανθή Τσιρογιάννη Πένυ Πασπάλη

Πηγές: Φώτου, Χ. (2004). Οι Θεσσαλικοί σιδηρόδρομοι, στο Χ. Χαρίτος (επιμ.), Βόλος 1881-1995, Ο χώρος και οι άνθρωποι, σ.93,94. Εκδόσεις Βόλος.

Χαστάογλου, Β. (2004). Η ίδρυση και η εξέλιξη της νέας πόλης του Βόλου τον 19ο αιώνα, στο Χ. Χαρίτος (επιμ.), Βόλος 1881-1995, Ο χώρος και οι άνθρωποι, σ.52. Εκδόσεις Βόλος.

De Chirico, G. (1985). Αναμνήσεις από τη ζωή μου (E. Λαμπίδου - Βαρουξάκη), σ. 33. Αθήνα: Εκδ.Ύψιλον.

Κωνσταντάρας-Σταθαράς, Δ. (1994), Το χρονικό της Νέας Ιωνίας 1924-1994, σ. 273. Πολιτιστικός Οργανισμός Δήμου Νέας Ιωνίας Μαγνησίας. Εκδόσεις Ώρες-Νέα Ιωνία Μαγνησίας.

McKittrick, Katherine and Clyde Woods, επιμ. Black Geographies and the Politics of Place. Τορόντο: Between the Lines, 2007, σ.5.

Λεζάντα φωτογραφίας: Ο σιδηρόδρομος του Βόλου. Φωτογραφία Στ. Στουρνάρα. Αρχείο Δημοτικού Κέντρου Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΔΗ.ΚΙ.), Βόλος.

Το να μιλάμε για έναν μαύρο χείμαρρο δεν είναι για να τον καταδικάσουμε αλλά, αντίθετα, μέσα από τη μαύρη ριζοσπαστική θεωρία, να ακολουθήσουμε τα χνάρια των ευάλωτων πληθυσμών που μετεγκαταστάθηκαν σε αυτά τα ευάλωτα τοπία, καθώς και τα απομεινάρια προηγούμενων οικοσυστηματων και τρόπων συμβίωσης ανθρώπων -και μη- όντων. Μέσα από τις μνήμες και τις μαρτυρίες μήπως μπορούμε να ανατρέψουμε τις κυρίαρχες ιδέες όσον αφορά την κατοίκηση στον κόσμο - την κτητικότητα, την εκμετάλλευση, την εμπορευματοποίηση, την εξάντληση και εξόρυξη των φυσικών πόρων, ώστε να μπορούμε να φανταστούμε (το πρώτο βήμα!) ένα πιο βιώσιμο και συμπεριληπτικό μέλλον στη μεταδιλουβιανή εποχή.

Μαρτυρία

Στάθης Χαλαστάρας

Εκφωνήσεις

Αντώνης Πετράς

Μουσικό κομμάτι: Διαμαντίνα Βραχλιώτη: BEartH II, Damnatio

Πηγές

McKittrick, Katherine and Clyde Woods, επιμ. Black Geographies and the Politics of Place. Τορόντο: Between the Lines, 2007, σ.6.

Λεζάντα φωτογραφίας: Ο χείμαρρος Κραυσίδωνας (πριν από το 2019). Αρχείο Στάθη Χαλαστάρα.